Kursumlija kroz vekove

Kursumlijski kraj je bio naseljen u praistoriji. U doba Rimljana Kursumlija se nazivala Ad Fines, sto znaci "na kraju" jer je bila na granici dve provincije, Dalmacije i Gornje Mezije. Bila je u to vreme jedna od vaznih stanica na poznatom rimskom putu Nis-Ljes.

U vizantijsko doba nosila je naziv Toplice i bila je sediste episkopije (prvi put se pominje u pisanim dokumentima 1019. godine, kada je ustanovljena Toplicka episkopija).

U srednjem veku bila je prva prestonica Stefana Nemanje. Izmedu 1159. i 1168. godine on je ovde sagradio svoja prva dva manastira Sv. Nikolu i Sv. Bogorodicu, i pokrio ih olovom koje je davalo bljestavi odsjaj, pa je mesto nazvano Bele Crkve.

U doba Turaka tu je bilo sediste lokalne turske vlasti i jedan od najvecih manastirskih trgova olova i srebra u tom delu Balkana. Na pocetku turske vladavine mesto se zvalo Kursumlu-Kilise (a), sto je ustvari samo prevod ranijeg srpskog naselja Bele Crkve. Ovo ime je neposrednije isticalo uzrok sjaja i bljestavosti Kursumlijskih crkava, a to je njihov olovni, na turskom jeziku kursumlu - pokrivac. Uoci oslobadjanja od Turaka u srpskim dokumentima se pominje kao Kursumlje, i najzad po oslobadjanju od Turaka 1878. godine Kursumlija.

Za vreme prvog srpskog ustanka Karadjordjevi ustanici su sedam godina drzali kraj oko Lukovske Banje a cetiri puta napadali Kursumliju, dok je Stanoje Glavas 1806. oslobodio i drzao kratko vreme. Kursumlija je od Turaka oslobodjena 19. januara 1878. godine.

U Prvom svetskom ratu Kursumlija je postala poznata po Drugom "gvozdenom" puku i Toplickom ustanku iz 1917. godine, ciji je zvanicni predvodnik bio Kosta Pecanac. U ovom ratu Kursumlija i okolina su pretrpeli velike ljudske i materijalne gubitke.

U drugom svetskom ratu Nemci su okupirali Kursumliju 12. aprila 1941. godine. Bugari su okupirali grad i okolinu 25. marta 1942. godine, sve do oslobodjenja 28. avgusta 1944. godine.