Manastiri - Manastir Sv. Nikole

Manastir Sv. Nikole se nalazi na uzvisenju iznad usca Banjske u Toplicu, odakle se najbolje vidi citava stara varos Kursumlija sa druge strane Toplice. Crkva je gradjena u tri faze. Najstariji deo crkve sagradio je Stefan Nemanja i posvetio svom sinu Savi. Bila je to jednobrodna crkva sa trodelnim oltarskim prostorom, kupolom na sredini i jednim manjim odeljenjem na juznoj strani, koje je bilo predvidjeno za sahranu ktitora. Uz zapadnu stranu crkve, za vladavine Stefana Prvovencanog (XIII vek), dogradjena je spoljna priprata sa dve visoke kule, izmedju kojih je zasveden trem, verovatno povodom ustanovljenja Toplicke episkopije, sa sedistem u ovom manastiru. U istocnoj kuli se nalazi grobnica koja je bila predvidjena za drugog ktitora. Za vladavine Kralja Milutina (XIV veka) sagradjena je kapela sa severne strane.

Manastir Sv. Nikole, jedan od najstarijih spomenika monumentalne srednjevekovne arhitekture kod Srba, prototip je niza spomenika Raske epohe. Na gradjevini se jasno zapaza odraz spoljnopolitickih prilika i kulturnih veza: vizantijski stil (gradnja iz vremena Nemanje samo od opeke i maltera, kao i velike trifore na bocnim stranama), i romanske odlike (mesovita gradnja za vreme Stefana Prvovencanog od cigle i kamena - kula na zapadu i vestibil na jugu).

Ovaj mansatirski kompleks, sa crkvenim zdanjem, delovao je velicanstveno sve do velike seobe Srba 1690. godine kada pocinje njegovo urusavanje.

Crkva je bila zivopisana, ali su sacuvani samo tragovi fresaka iz XIV veka. Ostale gradjevine manastirskog kompleksa su porusene. Ostao je samo centralni deo crkvenog zdanja sa ostecenim kubetima i jedna kula. Ostatak crkve je natkriven i zasticen 1910. godine. Radovi na otkopavanju, zastiti i uredjenju spomenika vrseni su od 1948. do 2003. godine, sa prekidima. Crkva je danas skoro u celini rekonstruisana i predstoje radovi na uredjenju manastirskog kompleksa.

Ovo je prvi Nemanjicki manastir u kome je organizovana prepisivacka delatnost, sa pisanim tipikom (pravilo bogosluzenja) i u njemu je Sava Nemanjic blagoslovio prvog vernika posle dobijanja samostalne Srpske pravoslavne crkve 1120. godine.